ابراهيم اصلاح عربانى
137
كتاب گيلان ( فارسى )
لاروهاى كامل آن 16 تا 25 ميليمتر طول دارند . لاروها با تغذيه پارانشيم برگ ارتباط رگبرگها را قطع كرده و تنها رگبرگ اصلى را بر جاى مىگذارند . در اين حالت گياه برنج از شكل طبيعى خود خارج شده و به صورت جارو درمىآيد . با سمپاشى عليه كرم ساقهخوار اين آفت نيز از بين مىرود . - مگس خزانه برنج اين آفت در ارديبهشتماه ظاهر شده و بر روى برگهاى جوان و جوانههاى برنج در خزانه تخمگذارى مىكند . لاروها با تغذيه ريشههاى جوان موجب پوكى آن شده و بدينترتيب از رويش و رشد آن در مزرعه جلوگيرى مىكنند . مبارزه شيميائى با اين آفت با سم ديپتركس 80 % در خزانه انجام مىگيرد . علاوه بر آفتهاى زراعى اشاره شده ، آفتهاى ديگرى نظير سن برنج ، برگ خوار روز پرواز ، شته برنج و يا زنجره سبز وجود دارند كه به دليل مبارزه با كرم ساقهخوار برنج شيوع چندانى نداشته و جز در موارد خاصى به مبارزه جداگانه نياز ندارند . آفتهاى زراعى برنج هزينههاى زيادى را بر كشاورزان تحميل مىكند . مبارزه با آنها تقريبا در سرتاسر گيلان عموميت دارد و جزئى از كار طاقتفرساى كشت برنج درآمده است . 2 - آفات انبارى برنج در سالهاى اخير انواعى از آفات برنج شناسائى شدهاند كه به آفات انبارى معروفند . بر اساس گزارش بخش تحقيقات آفات و بيماريهاى گياهى و نمونهبردارى از آفات انبارى موجود ، آفتهاى زير در مرحله انبار كردن شناخته شدهاند : - شپشه يا سوسك دانه برنج - شپشه آرد - سوسك برنجى از اين انواع خسارات شپشه يا سوسك دانه برنج بيشتر از ساير آفات است . براى مبارزه با اين آفات از انواع روشهاى پيشگيرى ، مبارزه فيزيكى ، مبارزه بيولوژيكى و مبارزه شيميائى استفاده مىشود . رايجترين تركيبات براى مبارزه شيميائى سموم فسفره است كه مورد استفاده قرار مىگيرد . 3 - بيماريهاى برنج علاوه بر آفاتى كه ياد شد بيماريهاى ديگرى براى زراعت برنج وجود دارد . برخى از اين بيماريها كه باكتريائى ، ويروسى يا قارچى هستند و در بعضى كشورها شيوع فراوان دارند ، هنوز در ايران اشاعه چندانى ندارند . اما از انواع مهم قارچى كه تاكنون خساراتى نيز بوجود آوردهاند ، پنج بيمارى در ايران شناسائى شدهاند كه عبارتند از : بلاست ، شيتبلايت ، پوسيدگى ساقه ، پوسيدگى طوقه و لكه قهوهاى . از ميان اين انواع بيمارى بلاست و پوسيدگى طوقه از بيماريهاى مهم گياه برنج در گيلان است . بيمارى بلاست در سال 1329 يا 1330 در ايران شناخته شد و براى اولينبار در لاهيجان به وسيله قوام الدين شريف مشخص گرديد . اين بيمارى در سال 1355 حدود 20 درصد محصول برنج در شهرستان رودسر را از بين برد . گسترش آن به عناصر اقليمى مانند دما ، رطوبت و باد بستگى زيادى دارد . علاوه بر آن كارشناسان مصرف بىرويه انواع كودهاى ازته را در شيوع آن مؤثر مىدانند . بيمارى شيتبلايت يا داغزدگى غلاف برگ برنج از سال 1361 در ارقام پرمحصول مازندران و انواع برنجهاى محلى گيلان مشاهده شد . گسترش اين بيمارى بر روى انواع اصلاح شده به مراتب بيشتر از انواع بومى است . بيماريهاى پوسيدگى ساقه و طوقه نيز طى سالهاى مختلف در نواحى فومن ، رودسر و خمام گزارش شده است . 7 - 1 - 7 - مناطق عمده كاشت و توليد برنج در گيلان وسعت كشتزارهاى برنج در شهرستانهاى استان گيلان بسيار متفاوت است . شهرستانهاى رشت و تالش به دليل وسعت اراضى جلگهاى در شهرستان رشت ، و وسعت مساحت شهرستان تالش نسبت به شهرستانهاى ديگر استان مجموعا 48 % كشتزارهاى استان را به خود اختصاص دادهاند . در مقابل اين دو شهرستان كه به ترتيب حدود پنجاه و چهار هزار و چهل و يك هزار هكتار اراضى زير كشت برنج دارند ، شهرستان آستارا با 721 هكتار كمترين سطح زير كشت را داراست . شهرستانهاى رودبار ، انزلى و لنگرود نيز از جمله شهرستانهائى هستند كه وسعت اراضع برنجزار آنها نسبتا محدود است . پس از شهرستانهاى رشت و تالش كه موقعيت برترى از نظر وسعت برنجزارها و همچنان توليد برنج دارند با فاصله نسبتا زيادى شهرستانهاى فومن ، صومعهسرا ، لاهيجان و آستانه قرار دارند . اين شهرستانها را مىتوان از نظر وسعت برنجزارها و ميزان توليد ، پس از رشت و تالش در درجه دوم اهميت قرار داد . بنابراين دو شهرستان رشت و تالش تقريبا توليد نيمى از محصول برنج گيلان را بر عهده دارند . جدول 17 موقعيت هريك از شهرستانها را از نظر توليد و كاشت برنج نشان مىدهد . جدول شمارهء 17 - شهرستانهاى استان گيلان از نظر سطح كشت و ميزان توليد برنج در سال 1365 با وجودى كه رشت و تالش از نظر كشت و توليد برنج مهمترين شهرستانهاى گيلان هستند ولى بر اين اساس نمىتوان مدعى شد كه دو